Opracowanie: Rafał Szymczak - Towarzystwo Upiększania Miasta Żary
Największe atrakcje turystyczne Powiatu Żarskiego.
BRODY - PAŁAC BRÜHLA
Założenie urbanistyczne Brodów zaprojektowano kompleksowo w okresie baroku. Mimo upływu przeszło 250 lat, pierwotne założenie, zaprojektowane za czasów Henryka Brühla i łączące rezydencję z zabudową miasta i krajobrazem, pozostaje czytelne do dziś.
Rezydencja Henryka Brühla powstała w miejscu wcześniejszego, siedemnastowiecznego założenia pałacowo-parkowego Promnitzów. Pałac Brühla i budynki pomocnicze zbudowano w duchu epoki baroku w latach 1742-1753. Autorem projektu architektonicznego był Jan Krzysztof Knöffel. W skład kompleksu wchodzą: pałac, dwie oficyny, brama pałacowa, park krajobrazowy oraz nieistniejąca oranżeria i ogród francuski.
Pałac jest zbudowany na planie litery U, kryty dachem mansardowym. Trzykondygnacyjne elewacje dzielą gzymsy międzykondygnacyjne i pilastry.
Oficyny pałacowe ujmują dziedziniec przed fasadą głównego budynku z dwóch stron. Zbudowane na planie prostokąta, dwukondygnacyjne. Boczne ryzality i oś środkową z głównym wejściem zdobią pilastry dźwigające naczółki z rokokową sztukaterią. W północnej oficynie zachowała się kaplica pałacowa z lożą lokatorską.
Źródło: Anna Kubiak, Kronika Ziemi Żarskiej
ŻARY - PAŁAC PROMNITZÓW
Gotycko-renesansowy zamek na początku XVIII wieku nie spełniał już wymagań właścicieli miasta. Konieczna była budowa nowej rezydencji, w pełni odpowiadająca znaczeniu i randze rodu Promnitzów oraz odzwierciedlającej gusta epoki. Inicjatorem i fundatorem reprezentacyjnego barokowego kompleksu pałacowego był Erdmann II von Promnitz.
Pierwsze projekty rozbudowy siedziby żarskich właścicieli powstały w latach 1705-1706. Prace budowlane trwające 21 lat nadzorowali kolejno trzej architekci: Simonetti, Spanninger i Beer. Pałac Promnitzów wzniesiono na wschód od zamku Dewinów-Bibersteinów, oba obiekty połączono murowanym gankiem.
Powstała monumentalna, trójkondygnacyjna i czteroskrzydłowa budowla, kryta dachem mansardowym, z prostokątnym dziedzińcem wewnętrznym. Piękno i bogactwo pałacowych wnętrz nie przetrwało próby czasu. O tym, jak wysokiej rangi była to siedziba, świadczą jedynie dość dobrze zachowane elewacje, o pionowych podziałach w postaci pilastrów i ozdobnych płycin oraz dekoracyjnych obramieniach okien. Szczególnie imponująca jest elewacja południowa, od strony miasta. Ryzality boczne i środkowy podkreślono korynckimi pilastrami i kolumnami dźwigającymi belkowanie i frontony wypełnione płaskorzeźbionymi kartuszami herbowymi z inicjałami fundatora.
Założenie rezydencjonalno-pałacowe obejmowało zamek, pałac główny i pałac letni, obecnie znajdujący się na terenie szpitala wojskowego, wzgórze winne z malowniczą altaną, folwark, browar oraz nieistniejącą już masztarnię i pałac myśliwski ze zwierzyńcem w Zielonym Lesie.
Na terenie byłego pałacowego założenia ogrodowo-parkowego zachowały się dwie barokowe bramy, o bardzo zbliżonej formie: Błękitna Brama zamykająca aleję kasztanową biegnącą ku północy od kompleksu zamkowo-pałacowego oraz brama w pobliżu pałacu letniego.
Źródło: Anna Kubiak, Kronika Ziemi Żarskiej
ŻARY - ZAMEK DEWONÓW -BIBERSTEINÓW
Historia budowy żarskiego zamku Dewinów-Bibersteinów rozpoczęła się na początku XIII wieku, za panowania rodu von Dewin, i trwała przez kolejne dziesięciolecia. Pożary nawiedzające miasto w latach 40. XVI wieku zniszczyły poważnie dach i wspaniałe wnętrza zamku. Wydarzenie to było jednak szczęściem w nieszczęściu, gdyż w wyniku gruntownej przebudowy, przeprowadzonej za czasów Bibersteinów przez nieznanego z nazwiska włoskiego architekta, zamek otrzymał reprezentacyjną gotycko-renesansową formę.
W myśl zasad renesansu na dziedzińcu zamku wzniesiono arkadowe krużganki, a elewacje ozdobiono sgraffitową dekoracją. Wnętrza przysklepiono kolebkami z lunetami i pokryto je renesansowymi sztukateriami, ściany ozdobiono polichromią.
Obszerną kuchnię zamkową dobudowano od południa na początku XVII wieku. Do czasów Erdmanna II von Promnitz zamek nie był poddawany żadnym znaczącym modernizacjom, przetrwał praktycznie bez większego uszczerbku kolejne pożogi nawiedzające Żary w ciągu XVII stulecia. Erdmann II niewiele zmienił w wyglądzie zamku. Wnętrza ozdobiono barokowymi sztukateriami, a w 1738 roku odbudowano w stylu barokowym, zniszczoną od uderzenia pioruna, wieżę zamkową.
Pierwotnie zamek otoczony był fosą i murowanymi umocnieniami, ich fragmenty zachowały się do dziś.
Źródło: Anna Kubiak, Kronika Ziemi Żarskiej
ŁEKNICA - PARK MUŻAKOWSKI
Park położony jest nad Nysą Łużycką, po obu stronach polsko-niemieckiej granicy. Zachodnia część parku z ośrodkiem rezydencjonalnym leży po stronie niemieckiej na terenie miasta Bad Muskau. Wschodnia część leży po stronie polskiej na terenie miasta Łęknica. Powierzchnia całego założenia wynosi 728 ha, części zachodniej - 206 ha, części wschodniej - 522 ha. Park leży na zróżnicowanym wyskościowo terenie moreny czołowej zwanej Łukiem Mużakowa.
Jest to klasyczny park krajobrazowy, jedno z czołowych dzieł europejskiej sztuki ogrodowej XIX w.
Inicjatorem budowy parku, jak i jego twórcą był książe Hermann von Pückler-Muskau, właściciel dóbr Muskau, literat, a zarazem propagator i teoretyk ogrodnictwa krajobrazowego.
Park powstał przy oddziedziczonej przez Pücklera rezydencji, której historia sięga XIV wieku. Symbolicznym początkiem jest rok 1815, kiedy to Pückler ogłosił list powiadamiający mieszkańców miasta o zamiarze założenia parku.
Autorem idei i twórcą układu kompozycyjnego parku był sam Pückler, jednak w tworzeniu tego dzieła wzięli udział jako doradcy również wybitni planiści i architekci: C.F.Schinkel, P.J.Lenné, J.A.Repton. Stałym współpracownikiem i kierownikiem prac parkowych był Jacob Heinrich Rehder.
Stworzona przez księcia rozległa kompozycja charakteryzuje się mistrzowskim wykorzystaniem naturalnych walorów terenu, obejmuje ona nie tylko rezydencjonalny park ale także tereny miasta oraz pobliskich łąk, pól i lasów.
W 1834 roku Pückler wydał książkę „Andeutungen über Landschaftsgärtnerei” („Szkice o ogrodnictwie krajobrazowym”), w której przedstawił swoje poglądy na sztukę ogrodową i zawarł zasady kształtowania parku krajobrazowego.
Prace przy zakładaniu parku Pückler kontynuował do 1845 roku, kiedy to z powodów finansowych zmuszony był sprzedać Muskau. W 1846 roku dobra Muskau przejął książę Fryderyk Niderlandzki. Dla niego dalsze prace parkowe prowadził Eduard Petzold, wybitny planista, autor kilkudziesięciu założeń krajobrazowych w Niemczech, Polsce oraz Holandii. Petzold dokonał uzupełnień i korekt kompozycji kontynuując idee Pücklera. Zgodnie z pierwotnym zamierzeniem powstał zielony pierścień otaczający miasto. Nowym elementem parku było założone prze niego rozległe arboretum - jedna z największych kolekcji roślin drzewiastych w Europie. W 1883 roku dobra Muskau przeszły na własność rodziny von Arnim i pozostawały w rękach tej rodziny do 1945 roku.
Ustanowiona po wojnie polsko-niemiecka granica państwowa na Nysie Łużyckiej podzieliła park na dwie części. Przejście frontu pod koniec II wojny światowej spowodowało w parku znaczne zniszczenia. Mimo tego park zachował swoją podstawową wartość - czytelną wielkoprzestrzenną kompozycję.
Obecnie w obu częściach parku prowadzone są prace konserwatorskie, których celem jest odtworzenie układu kompozycyjnego. Jedną z podstawowych zasad rewaloryzacji jest przywrócenie integralności przestrzennej obu części parku. Rewaloryzacja polskiej części parku prowadzona jest przez Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu w Warszawie, a części niemieckiej przez Fundację Ksiecia Pücklera - Park Bad Muskau.
W 1999 roku przyznano Ośrodkowi i Fundacji za Ochronę krajobrazu historycznego parku honorową nagrodę UNESCO im. Meliny Mercouri, a w roku 2002 nagrodę Europejskiej Fundacji Kultury „Pro Europa”.
OŚRODEK EDUKACJI PRZYRODNICZO-LEŚNEJ W JEZIORACH WYSOKICH
BUDYNEK GŁÓWNY OŚRODKA
W budynku głównym mieszczą się cztery sale wystawowe, biuro, a w piwnicach - okazjonalnie funkcjonująca kawiarenka. W salach wystawowych prezentowane są w formie eksponatów, gablot i zdjęć, cztery podstawowe działy leśnictwa: hodowla lasu, ochrona lasu, ochrona przyrody, użytkowanie lasu. Przedstawione informacje o funkcjonowaniu ekosystemu leśnego bogate są w ciekawostki i osobliwości przyrodnicze. Sale wystawowe zwiedza się w obecności leśnika, który udziela dodatkowych wyjaśnień i odpowiada na pytania.
SALA HODOWLI LASU
Hodowla lasu to królowa nauk leśnych. Działania leśników w zakresie hodowli lasu zmierzają do zachowania ciągłości istnienia lasu poprzez właściwe gospodarowanie. Realizowanie tego zagadnienia jest możliwe dzięki posiadaniu nowoczesnej, gruntownej wiedzy z zakresu: ekologii, gleboznawstwa, fitosocjologii, fitogeografii, botaniki, fizjologii roślin, genetyki i in. W sali hodowli lasu można obejrzeć m.in. kolekcję szyszek, profile glebowe, etapy rozwojowe lasu, mapę przedstawiającą przyrodnicze warunki gospodarowania na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Zielonej Górze.
SALA OCHRONY LASU
W sali ochrony lasu przedstawiony jest, w plastycznej formie, ekosystem lasu, ze swoją złożoną strukturą oraz cztery największe zagrożenia istotne dla bytu lasu: zagrożenia pożarami, masowym pojawianiem szkodliwych owadów, grzybami pasożytniczymi oraz zagrożenia spowodowane zanieczyszczeniami powietrza. Prezentowane są tu metody zapobiegania oraz oceny występujących zagrożeń, a także sposoby walki z nimi, stosowane przez leśników.
SALA OCHRONY PRZYRODY
Las jest najbogatszym ośrodkiem życia roślin, grzybów i zwierząt, często jedyną ostoją rzadkich i ginących gatunków. Gospodarcza działalność człowieka coraz częściej przybiera formy zagrażające trwałości lasu, jako tworu przyrodniczego. Koniecznością stało się podejmowanie przedsięwzięć, mających na celu ochronę przyrody. Ochrona przyrody jest jednym z istotnych zadań leśników w ich codziennej pracy. W sali ochrony przyrody przedstawione są: formy ochrony przyrody stosowane na terenie RDLP w Zielonej Górze i LKP "Bory Lubuskie"; chronione gatunki roślin oraz eksponaty zwierząt, m.in. bielik, bóbr, chrząszcz - jelonek; przekrój przez żeremie bobrów; zwierzęta naszych lasów (sylwetki, tropy) itp.
SALA UŻYTKOWANIA LASU
Las jest dobrem przekazywanym kolejnym pokoleniom jedynie w użytkowanie. To oznacza, że pobieranie z lasu surowca drzewnego, żywicy, owoców leśnych, grzybów i innych produktów leśnych powinno odbywać się w taki sposób, aby las mógł trwać wiecznie i służyć kolejnym pokoleniom. W sali użytkowania lasu prezentowane są metody i narzędzia racjonalnej gospodarki leśnej, a także funkcje, jakie pełni las.
OGRÓD DENDROLOGICZNY
Przy ośrodku, na powierzchni ok. 2 ha, powstaje, budowany od podstaw, ogród dendrologiczny. Są w nim prezentowane kolekcje sosen, jałowców, jodeł, świerków, żywotników, cyprysików, magnolii oraz wiele egzotycznych gatunków drzew i krzewów, sprowadzonych z różnych rejonów świata, np. szydlica japońska, cedry, metasekwoja, miłorząb, tulipanowiec, kasztan jadalny.
ŚCIEŻKA PRZYRODNICZO-LEŚNA
Trasa ścieżki przyrodniczo-leśnej rozpoczyna się i kończy przy ośrodku. Długość ścieżki wynosi ok. 4 km. Dla dzieci młodszych można wybrać wersję krótszą, ok. 2 km. Ścieżka posiada wyjątkowo atrakcyjne walory krajobrazowe przebiega, bowiem na terenie ukształtowanym przez morenę czołową zlodowacenia środkowopolskiego. Znajdują się tutaj głębokie wąwozy i wypiętrzenia dochodzące do 30 metrów nad poziom Jeziora Brodzkiego (o pow. 52 ha). Dodatkowym walorem jest to, że ścieżka przebiega przez stary park, który należał do zespołu pałacowo-parkowego w Brodach. Piękno natury i niepowtarzalny urok tego miejsca nikogo nie pozostawia obojętnym i sprawia, że zwiedzający często tu wracają.
Ścieżka przyrodniczo-leśna w Jaziorach Wysokich pozwala na poznanie: zagadnień przyrodniczych dotyczących ekosystemu lasu, ekosystemu jeziora a w szczególności bogactwa gatunków drzew i krzewów zarówno rodzimych (np. dęby, buk, grab, klony, olsza, wiąz, dereń, trzmielina, czeremcha, kalina) jak i obcych (np. kasztan jadalny, cypryśnik błotny, sosna Jefreya, cypryśnik Lawsona i inne);
zagadnień dotyczących działań leśników zmierzających do zachowania i ochrony zasobów leśnych, a także wybranych zagadnień gospodarki leśnej.
WIEŻA OBSERWACYJNO-WIDOKOWA
Od 1999 roku walory krajobrazowe LKP "Bory Lubuskie" (gmina Brody - lesistość ok. 70%) można podziwiać z tarasu widokowego wieży przeciwpożarowej. Została ona wybudowana w ramach Programu PHARE CBC, z udziałem środków Unii Europejskiej. Jest to pierwsza, wybudowana w Polsce po II Wojnie Światowej wieża, która oprócz funkcji przeciwpożarowych, posiada taras widokowy z lunetami, udostępniony dla turystów i odwiedzających ośrodek. Wieża ma 40 m wysokości. Wznosi się na jednym w wyższych punktów w okolicy (102 m n.p.m.). Aby wspiąć się na taras widokowy, trzeba pokonać 176 schodów. Widok dachu lasu, niebieskich oczek stawów hodowlanych Nadleśnictwa i jeziora, malowniczo położonych wsi i miast po stronie polskiej i niemieckiej pozostawia niezapomniane wrażenia.
DREWNIANA WIATA
Drewniana wiata z paleniskiem, ławkami i stołami, może pomieścić ok. 50 osób. Można tu przeprowadzić zajęcia na wolnym powietrzu ("Zielona klasa"), a także przygotować posiłek np. tradycyjne pieczone kiełbaski.
Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w LKP "Bory Lubuskie" jest doskonałym miejscem na szkolną wycieczkę dydaktyczną.
Źródło: Paweł Mrowiński, Ilona Mrowińska
ŻARY – ZIELONY LAS
Tereny "Zielonego Lasu" usytuowanego pomiędzy Żarami a wsią Łaz już w XIX wieku były zapleczem turystyczno-rekreacyjnym miasta Żary. Przez lata wiele obiektów świadczących o turystycznym charakterze tego terenu uległo całkowitemu zniszczeniu. Od niedawna ponownie cieszy się coraz większym powodzeniem, jako miejsce spacerów i wycieczek rowerowych. W okresie zimowym wytyczone szlaki sprzyjają uprawianiu narciarstwa biegowego. Przez Zielony Las przebiegają dwa szlaki turystyczne oraz euroregionalny szlak rowerowy. Znajdziemy tu także ścieżkę przyrodniczo-leśną "Zielony Las".
Zielony Las leży na terenie Wzniesień Żarskich, z najwyższym punktem 227 m n.p.m. Powierzchnia jest bardzo zróżnicowana - wzgórza przecinane są głębokimi dolinami. Spotkamy tu ciekawą, bujną roślinność z wiekowymi bukami.
Decyzją Wojewody Zielonogórskiego z 1996 roku większa część Zielonego Lasu stała się obszarem chronionego krajobrazu. Część drzew oznaczono jako pomniki przyrody.
Obok interesujących warunków przyrodniczych niewątpliwą atrakcją Zielonego Lasu są trzy wieże.
Jedną z nich jest kamienna wieża widokowa, zwana wieżą Bismarcka. Jej budowę rozpoczęto w 1915 roku. Jednak obiektu nie ukończono. Pomimo to, potężna bryła wieży ciągle robi wrażenie wyłaniając się spomiędzy drzew. Na kamiennej podstawie zbudowano drewnianą konstrukcję, całość po wojnie wykorzystywana była przez leśników jako wieża przeciwpożarowa. Obecnie drewniane zwieńczenie wieży już nie istnieje.
Druga, kamienna wieża widokowa z wykończeniami z cegły powstała w 1864 roku z inicjatywy żarskiego Towarzystwa Upiększania Miasta. 15-metrowa wieża umiejscowiona jest na stoku wzgórza, skąd roztacza się piękny widok. Na jej szczyt wiodły niegdyś kamienne schody, które uległy zniszczeniu. Przy dobrej widoczności można stamtąd dostrzec linię Karkonoszy i Gór Izerskich.
Trzecia wieża Zielonego Lasu jest smukłą metalową konstrukcją - to typowa wykorzystywana obecnie wieża przeciwpożarowa. Wieżę o wysokości 32 metrów zbudowano w połowie lat osiemdziesiątych XX wieku. Wcześniej w tym miejscu stała wieża drewniana.
